Jachen Luzzi (1880-1949)

Jachen Luzzi (1880-1949) ha bandunà seis amà Ramosch fingià da giuven per as scolar e per dvantar in seguit impiegà da la Banca Chantunala a Cuoira. El es restà fidel a quella plazza dürant tuot la vita professiunala, dal 1902 fin a sia pensiun dal 1945. Sia vaira paschiun però d’eira la litteratura; a quella dedichaiva’l tuot seis temp liber e las vacanzas ch’el solaiva passantar in seis cumün patern in Engiadina Bassa. Sper sias aignas poesias, ha Jachen Luzzi eir s-chaffi üna gronda quantità da traducziuns da texts iconics da la litteratura tudais-cha e taliana. Interessant e degn da manzun es il fat cha Jachen Luzzi es stat il prüm autur rumantsch chi ha tradüt Dante. Illas Annalas dal 1947 ed i’l Chalender Ladin dal 1948 ha’l publichà sia versiun ladina dals prüms duos chants, sco eir il cumanzamaint dal terz chant da l’Infiern da la Divina Commedia. La mort ha lura però truncà sia lavur.

editionmevinapuorger

Jachen Luzzi (1880-1949) lasciò il suo amato Ramosch in giovane età per formarsi a Coira, dove lavorò come impiegato di banca dal 1902 fino al suo pensionamento nel 1945. Ma la sua vera passione era la poesia. Oltre alle proprie poesie, Jachen Luzzi ha creato molte traduzioni ironiche dalla letteratura tedesca e italiana. Fu il primo autore a tradurre Dante in romancio: i primi due canti e l'inizio del terzo canto dell'«Inferno» della Divina Commedia apparvero nel 1947 e nel 1948. La morte non gli ha permesso di completare l'opera.

Bibliografia

reediziun da Mevina Puorger e Jachen Andry, cuverta dad Irma Haussener, Turich, editionmevinapuorger, 2021.

«Massa pacs cugnuoschan il poet ramoschan Jachen Luzzi. Ma blers s’algordan da poesias o da fragmaints da poesias da Jachen Luzzi - sainza savair ch’el es l’autur.
Ils scolarins ladins dals ons quaranta, tschinquanta e sesanta savaivan ourdadoura poesias sco 'Il chavrerin', 'Di d’inviern', 'Tumasch' o 'Malgiaretta'. Per els sun quellas restadas inschmanchablas.
«La stà ais a fin / mas charas chavrettas, / e vos chavrerin / s’lasch’uossa sulettas ...», «Juhui, la naiv / la naiv ais qua! / ot sco la saiv / ell’ais fingià», «Tumasch nu maina plü la penna / a scoula ha’l fini dad ir; / ingon va el davo la benna, / que ais per el un divertir» obain «... schi cun aua’m poss lavar, / ch’eu nun ha da’m varguognar» o «... nu sast manar / plü bain co quai!»: poesias interas, singulas strofas o eir be fragmaints, citats bod sco proverbis, sun dvantats patrimoni cultural d’interas generaziuns.
Cul preschaint volüm lessna dar nouva preschentscha a l’ouvra da Jachen Luzzi.
Forsa chi’ns grataja perfin da dar ün impuls a magisters e scolars dad hoz da s’avicinar a quels texts, da tils leger e da tils imprender ourdadoura, sco chi han fat a seis temp lur tats e tattas o nonas e bapsegners.
Quai sun texts chi, adonta da la distanza temporala, han mantgnü lur charme tuot particular.»

(part da la prefaziun da Mevina Puorger e Jachen Andry, editionmevinapuorger)