Balser Puorger

  • 20-7-1864 a Seraplana (vischn. da Ramosch), † 25-9-1943 a Kilchberg/ZH, ref., da Ramosch. Figl da Balser e da Nesa n. Minar, da Tschlin e Ramosch. Scola primara, alura Scola tecnica a Carrara (Toscana). Seminari scolastic a Cuira, magister a Vnà (1885) e Sent, alura a Mesocco ed a la Scola svizra a Bergam (1890-96). Studis suppl. a Turitg, Losanna e Vaniescha, patenta da mag. secundar 1896. Magister d'istorgia a la Scola chant. ed al Seminari scolastic (secziun tal.) a Cuira fin il 1936. Autur da raquints realistics, localisads en l'Engiadina dal 18./19. tsch. sco era en ils pajais frequentads dals emigrants engiadinais (o.t. l'Italia e la Frantscha) e deditgads ad eveniments politics ed economics europeics ed a lur repercussiuns sin la vita dals Engiadinais en lur patria ed a l'ester. P. ha publitgà ses texts o.t. en las «Annalas», en la «Chasa Paterna» ed en il «Chalender ladin».

Manfred Gross, Lexicon istoric retic

Balser Puorger è nato nel 1864 a Seraplana (vicino a Ramosch) ed è morto nel 1943 a Kilchberg/ZH. Ha fatto la formazione di maestro a Cuira e ha insegnato a Vnà, Sent e Mesocco, e dal 1890 al 1896 alla Scuola Svizzera di Bergamo. Dopo gli studi a Zurigo e a Losanna ha ottenuto il diploma di insegante per le scuole secondarie. Ha insegnato la storia alla scuola cantonale e al seminario pedagogico di Cuira. E autore di racconti realistici, ambientati nell'Engiadina dei secoli diciotto e diciannove, e nei paesi d'emigrazione come la Francia e l'Italia. Parlano di avvenimenti storici e economici e delle loro ripercussioni sulla vita della gente in Engiadina e degli emigrati. Li ha scritti in vallader, ma anche in tedesco e in italiano.

Bibliografia

a chüra da Mevina Puorger Pestalozzi e Jachen Andry, Turich, editionmevinapuorger, 2014.

Neuausgabe der Erzählung (1918) von Balser Puorger (1864-1943), editionmevinapuorger 2014.

La glieud da Schilana ed oters raquints , a chüra da Dumenic Andry e Mevina Puorger Pestalozzi; annotaziuns, nota editoriala e glossari da Dumenic Andry; postf. da Mevina Puorger Pestalozzi, Turich, editionmevinapuorger, 2012.
Raquints , Samedan, Ed. de la Soc. retorumantscha e da l'Union dals Grischs, 1952.
Coserelle di San Bernardino , Bellinzona/Lugano, Istituto editoriale ticinese, 1942.
Die Jostys und Tuors , Chur, H. Keller, 1919.
Novellas , Cuoira, Stamparia Manatschal Ebner & Cie, 1910.